เขาคอหงส์ ป่านาคร (Urban Forest) คุณค่าและการอนุรักษ์ (ตอนที่ 2)

  • แก้ไขล่าสุด วันพฤหัสบดีที่ 01 มีนาคม 2012 เวลา 14:30 น.

เขาคอหงส์ ป่านาคร (Urban Forest) คุณค่าและการอนุรักษ์ (ตอนที่ 2)

โดย ดร.ทพ. ประกาศ สว่างโชติ

คราวที่แล้วท่านผู้อ่านได้เรียนรู้คำว่า ป่านาคร รวมทั้งประโยชน์และความพยายามในการอนุรักษ์ เป็นเบื้องต้น คราวนี้ผมจะได้เล่าเรื่องประโยชน์ของป่านาครกับความคุณภาพชีวิตของผู้คนให้ ละเอียดมากขึ้นอีกสักหน่อย

ประโยชน์ด้านสังคม จิตวิทยา การพักผ่อนหย่อนใจ และเป็นที่อยู่ของสัตว์ป่า (Social, psychological, recreational, wildlife)

เขาคอหงส์ยามเช้าตรู่ กับสายหมอกอ้อยอิ่งตามแนวเขา ทอดเงาลงสู่อ่างเก็บน้ำมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ที่สงบนิ่ง เป็นความงาม ความสงบเยือกเย็นที่มีค่าควรแก่การสัมผัสและเก็บรักษาไว้

" วันหนึ่ง ลุงทิวเดินจากที่ทำงานกลับที่พักใน มอ. ตอนที่ผ่านอ่างเก็บน้ำมีนักศึกษาคนหนึ่งส่งเสียงทักทายมา “สวัสดีครับอาจารย์” ลุงทิวทักทายกลับไปและถามว่า มาทำอะไรที่นี่ นักศึกษาตอบว่า ผมมานั่งดูภูเขา(คอหงส์)ครับ ลุงทิวถามต่อว่า แล้วรู้สึกยังไงบ้างล่ะ เขาก็ตอบกลับมาว่า รู้สึกสบายใจครับอาจารย์ เดี๋ยวผมจะไปอ่านหนังสือต่อครับ "

 

แน่นอนว่าการมีต้นไม้และการได้เห็นต้นไม้ โดยเฉพาะภาพของป่าบนขุนเขานั้น ช่วยลดความตึงเครียดของผู้คนในเมืองได้ดียิ่ง ร่มเงาของต้นไม้และพื้นที่สีเขียวอื่นๆ ยังเป็นที่พบปะสังสรรค์ และทำกิจกรรมต่างๆ ทฤษฎีรักชีวภาพ (Biophilia hypothesis) กล่าวไว้ว่า ผู้คนมีสัญชาตญาณที่จะเข้าหาธรรมชาติ และทฤษฎีฟื้นฟูรักษา (Attention Restoration Theory) ชี้ให้เห็นเป็นรูปธรรมว่าผลสัมฤทธิ์ทางการแพทย์ ทางการศึกษาและอื่นๆ จะเพิ่มมากขึ้น เมื่อผู้คนได้ใกล้ชิดธรรมชาติ

จากภาพ เขาคอหงส์ยามเช้าตรู่ กับสายหมอกอ้อยอิ่งตามแนวเขา ทอดเงาลงสู่อ่างเก็บน้ำมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ที่สงบนิ่ง เป็นความงาม ความสงบเยือกเย็นที่มีค่าควรแก่การสัมผัสและเก็บรักษาไว้

เรื่องนี้มีการวิจัยในคนไข้ที่รับการผ่าตัดเหมือนกัน แต่เข้าฟื้นฟูสภาพในห้องพักที่สามารถมองเห็นต้นไม้ส่วนหนึ่งอีกส่วนหนึ่งอยู่ในห้องที่มองเห็นแต่อาคาร ปรากฏว่ากลุ่มที่อยู่ในห้องที่มองเห็นต้นไม้แผลหายเร็วกว่าและออกจากโรงพยาบาลเร็วกว่าอย่างมีนัยสำคัญ

นอกจากต้นไม้เองที่ให้คุณค่าแล้ว ต้นไม้นี้ยังเป็นที่ทำรังของนกและสัตว์ต่างๆ ผู้คนนั้นชอบที่จะเห็น เฝ้าดู ถ่ายรูปหรือวาดภาพต้นไม้และสัตว์ต่างๆ อยู่แล้ว ดังนั้นต้นไม้และสัตว์ต่างๆ จึงช่วยเชื่อมโยงผู้คนเข้ากับธรรมชาติ ผมคิดว่าทางหนึ่งของการแก้ไขปัญหาสังคมที่มีความรุนแรงก็คือ ต้องนำผู้คน โดยเฉพาะเยาวชน ให้เข้าใกล้และเชื่อมโยงกับธรรมชาติอีกครั้งหนึ่ง

โครงการร่วมอนุรักษ์เขาคอหงส์ร่วมกับนักศึกษาคณะทันตแพทย์ศาสตร์ มอ. นำเด็กตาบอดจากโรงเรียนการศึกษาคนตาบอดธรรมสากลหาดใหญ่

โครงการร่วมอนุรักษ์เขาคอหงส์ร่วมกับนักศึกษาคณะทันตแพทย์ศาสตร์ มอ. นำเด็กตาบอดจากโรงเรียนการศึกษาคนตาบอดธรรมสากลหาดใหญ่ เดินป่าศึกษาและชื่นชมธรรมชาติที่เขาคอหงส์ กิจกรรมลักษณะนี้ได้จัดให้เด็กกำพร้าด้วยร่วมกับนักศึกษาภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ หากมีการพัฒนารูปแบบกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง อาจเป็นขบวนการพัฒนาเด็กพิเศษเหล่านี้ให้มีสุขภาพจิตที่ดีและเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพและมีความสุขในชีวิตได้ดีขึ้น

ประโยชน์ด้านเศรษฐกิจ (Economic benefits)

ประโยชน์ด้านเศรษฐกิจนั้นเป็นที่รับรู้กันมาช้านาน แต่มักเป็นประโยชน์ทางตรงมากกว่าจะเป็นประโยชน์ทางอ้อม เช่นไม้ซุง สำหรับทำอาคาร บ้านเรือนและเครื่องใช้สอยต่างๆ ปัจจุบันประโยชน์ที่เราไม่เคยมองเห็นกำลังถูกศึกษาและเผยแพร่มากขึ้น ข้อมูลประโยชน์ที่ไม่เคยมองเห็นเหล่านี้มีคุณค่าต่อการกำหนดนโยบายการอนุรักษ์และความร่วมมือจากทุกฝ่าย ตัวอย่างหนึ่งที่ชัดเจนก็คือการปลูกต้นไม้ในบริเวณบ้านเพื่อกำหนดร่มเงาและการรับแสงแดดที่เหมาะสมตามฤดูกาล เช่นปลูกต้นไม้ทางทิศตะวันตกและทิศใต้ของบ้านซึ่งจะให้ร่มเงาและทำให้บ้านเย็นในฤดูร้อนและให้แสงแดดเพื่อความอบอุ่นในฤดูหนาว มีงานวิจัยที่ชี้ให้เห็นว่า ธุรกิจที่มีต้นไม้เป็นองค์ประกอบที่เหมาะสมจะดีกว่าธุรกิจที่ไม่มี เช่น อพาร์ตเม้นต์และบ้านเช่าที่มีต้นไม้จะมีอัตราการเช่าที่ดีกว่า ห้างร้านที่มีต้นไม้จะมีลูกค้ามากกว่า นอกเหนือจากร่มเงาแล้ว การป้องกันลม การควบคุมความชื้น การป้องกันการชะล้างหน้าดิน การกรองเสียง การเป็นฉากบังตา การดูดซับมลพิษ และการก่อให้เกิดฝนตก ล้วนแล้วแต่มีคุณค่าเชิงเศรษฐกิจทั้งสิ้น

ต้นเอาะหรือต้นกะออก (ต้นไม้จำพวกขนุนป่า) ที่ขึ้นตามลำธารน้ำมีรากแบบพูพอนที่แผ่ขยายใหญ่ทำหน้าที่เป็นฝายชะลอน้ำตามธรรมชาติ

ต้นเอาะหรือต้นกะออก (ต้นไม้จำพวกขนุนป่า) ที่ขึ้นตามลำธารน้ำมีรากแบบพูพอนที่แผ่ขยายใหญ่ทำหน้าที่เป็นฝายชะลอน้ำตามธรรมชาติ ป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน การอนุรักษ์ไว้และการปลูกเพิ่มจึงเป็นการลดต้นทุนการทำฝายและเพิ่มมูลค่าของน้ำที่จะมากขึ้นอีกด้วย (ภาพต้นเอาะที่เขาคอหงส์)

ป่าบนเขาคอหงส์ยังเปรียบเสมือนเครื่องปรับอากาศของเมือง

นอกเหนือจากการเป็นที่เก็บน้ำของบ้านเมืองแล้ว ป่าบนเขาคอหงส์ยังเปรียบเสมือนเครื่องปรับอากาศของเมือง อากาศที่เย็นในป่าจะมีน้ำหนักมากกว่าอากาศที่ร้อนในเมือง อากาศที่ร้อนนั้นจะลอยสูงขึ้น และอากาศที่หนักกว่าจะไหลเข้าแทนที่ เป็นผลให้อุณหภูมิในเมืองลดลง ทำให้ลดการใช้ไฟฟ้าที่ใช้กับพัดลมและเครื่องปรับอากาศได้
(ภาพเขาคอหงส์ถ่ายจากเฮลิคอปเตอร์ของค่ายเสนาณรงค์ โดย ผศ.ดร.สาระ บำรุงศรี)

การลดมลพิษทางอากาศ (Air pollution reduction)

มาตรฐานคุณภาพอากาศในเมืองเป็นปัญหาสำคัญและส่งผลต่อคุณภาพชีวิตโดยตรง การใช้ต้นไม้ทำความสะอาดอากาศเป็นทางเลือกที่ไม่ควรถูกมองข้าม มลพิษทางอากาศที่ร้ายแรงในเมืองได้แก่ โอโซนที่ระดับพื้นดิน (ground-level ozone)  ไนโตรเจนออกไซด์ ซัลฟูริคออกไชด์ และฝุ่นละอองต่างๆ โอโซนที่ระดับพื้นดิน หรือที่เราเรียกว่า หมอกควัน (smog อ่านว่า สม็อก) นั้น เป็นโอโซนที่มนุษย์สร้างขึ้น มันไม่เหมือนกับโอโซนในชั้นบรรยากาศที่ช่วยดูดซับแสงอัลตราไวโอเลตที่เป็นอันตรายกับสิ่งมีชีวิต แต่โอโซนที่ระดับพื้นดินนั้นเป็นพิษ ในอดีตเกิดขึ้นมาจากการผสมระหว่างควันกับซัลเฟอร์ไดออกไซด์จากการเผาไหม้ถ่านหิน ในปัจจุบันมักจะมาจากการที่ออกซิเจนทำปฏิกิริยากับไนโตรเจนออกไซด์ และ สารอินทรีย์ระเหยง่าย (volatile organic compound หรือ VOC) ภายใต้แสงแดด โดยไนโตรเจนออกไซด์นั้นถูกปล่อยออกมากในอากาศโดยการเผาไหม้ของเชื้อเพลิง จากหลายแหล่งเช่น รถยนต์ รถบรรทุก ถ่านหิน โรงงานไฟฟ้า และโรงงานอุตสาหกรรมอื่นๆ ส่วนสารอินทรีย์ระเหยง่ายถูกปล่อยออกมาจาก สารละลาย ยาฆ่าแมลง และสีทาบ้าน ยิ่งมีสารเคมีมากเท่าไรและยิ่งอุณหภูมิในภาวะโลกร้อนรุนแรงขึ้นเท่าไร ปฏิกิริยาเหล่านี้ก็จะมากขึ้นเป็นเงาตามตัว มลพิษเหล่านี้เป็นภัยต่อปอด ระบบทางเดินหายใจ และเพิ่มความเสี่ยงในคนที่มีโรคระบบทางเดินหายใจและโรคหัวใจ โรคหลอดลมอักเสบ

การลดมลพิษทางอากาศด้วยต้นไม้และป่านาคร เป็นการลงทุนที่คุ้มค่าและมีประสิทธิภาพมาก ซึ่งคราวหน้าลุงทิวจะคุยให้ฟังต่อ พร้อมกับเล่าเรื่องกิจกรรมที่โครงการร่วมอนุรักษ์เขาคอหงส์จัดให้กับ นักเรียน นักศึกษาและประชาชนทั่วไป เพื่อเรียนรู้ประโยชน์ของป่านาครและเขาคอหงส์

แหล่งข้อมูล

  1. ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง. 2012. ข้อมูลออนไลน์จาก http://en.wikipedia.org/wiki/Urban_forest.
  2. ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง. 2012. Biophilia hypothesis. ข้อมูลออนไลน์จาก http://en.wikipedia.org/wiki/Biophilia_hypothesis.
  3. ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง. 2011. Attention restoration theory. ข้อมูลออนไลน์จากhttp://en.wikipedia.org/wiki/Attention_restoration_theory.
  4. Roger S. Ulrich. Health Benefits of Gardens in Hospitals. 2002. Paper for conference, Plants for People. International Exhibition Floriade 2002.